“Cây có gốc mới xanh cành tươi ngọn
Nước có nguồn mới bể cả sông sâu”
Người Việt từ xưa đã rất chú trọng đến cội nguồn, thể hiện qua việc ghi chép lịch sử tổ tiên. Mỗi gia tộc thường lưu giữ một cuốn gia phả, coi đó là bảo vật. Việc có gia phả giúp con cháu hiểu rõ nguồn gốc của mình, từ đó tự hào và phát huy truyền thống.
Mở đầu bất kỳ cuốn gia phả nào thường ghi lại gốc tích dòng họ. Dòng họ Đặng ở Lương Điền cũng không ngoại lệ. Theo bản gia phả của họ Đặng, được viết bởi người cháu đời thứ 7, Đặng Thai Mai, dòng họ này có nguồn gốc từ huyện Quỳnh Lưu, di cư vào đây khoảng 7-8 thế hệ, tức khoảng 200 năm.
Thủy tổ và phát triển
Đức thủy tổ của dòng họ Đặng là Điền Trung Hầu Đặng Quang Uy, người được phong chức Thượng Tướng quân và giữ chức chánh đội trưởng. Ông quê ở làng Hoàn Hậu, nay là xã Quỳnh Ngọc, huyện Quỳnh Lưu, Nghệ An. Vào cuối thế kỷ XVII, ông di cư đến Điền Lao (sau đổi thành Lương Điền) để khai phá rừng hoang và lập ấp.
Gia phả ghi rõ lễ giỗ tổ vào mồng một tháng hai, mộ được đặt tại động Chõ Hác.
Các nhân vật nổi bật
Dòng họ Đặng còn tự hào với những danh nhân lịch sử như Đặng Tất và Đặng Dung, cha con nổi tiếng trong thế kỷ XV. Đặng Dung, con trai của Đặng Tất, đã cùng cha tham gia cuộc khởi nghĩa chống quân Minh. Sau thất bại, Đặng Công Thiếp, con trai thứ tư của Đặng Dung, đã tiếp bước tổ tiên và đậu Tiến sĩ vào đầu thời Lê.
Nhiều thế hệ sau đó vẫn duy trì truyền thống học hành, có nhiều người thành đạt, như Đặng Công Củ, Đặng Công Điềm, Đặng Công Toản và Đặng Công Chất, tất cả đều là những nhân vật nổi bật trong lịch sử.
Hệ thống nhánh
Dòng họ Đặng ở Lương Điền hiện nay vẫn là con cháu lâu đời của Đặng Tất và Đặng Dung. Sau khi di cư từ Quỳnh Lưu, các nhánh của dòng họ đã mở rộng ra nhiều vùng, trong đó có My Sơn và các xã quanh Quỳnh Lưu.
Các thế hệ tiếp theo, như Đặng Văn Thuyên và Đặng Thai Giai, đã tạo dựng nên các chi phái khác nhau trong dòng họ, giữ gìn truyền thống hiếu học và phát triển văn hóa.
Kết luận
Dòng họ Đặng ở Lương Điền là một chi của họ Đặng Việt Nam, với bề dày lịch sử và truyền thống văn hóa phong phú. Từ thế kỷ XVII đến nay, dòng họ đã trải qua nhiều thăng trầm, nhưng vẫn giữ vững và phát triển trên mảnh đất Lương Điền. Sự chuyển mình từ võ sang văn và những đóng góp trong các phong trào yêu nước đã làm nên vẻ vang của dòng họ Đặng trong lịch sử.