Hành trình công nhận Di tích cấp Quốc gia của nhà thờ họ Đặng: Niềm tự hào dòng tộc
Chào bạn, hành trình để Nhà thờ họ Đặng và Nhà lưu niệm Đặng Thai Mai tại Thanh Chương, Nghệ An trở thành Di tích Lịch sử cấp Quốc gia là một câu chuyện dài, phản ánh sự ghi nhận xứng đáng của đất nước đối với một dòng họ “trung nghĩa”, nơi đã cống hiến những người con ưu tú nhất cho sự nghiệp giải phóng dân tộc.
Dưới đây là các cột mốc và ý nghĩa quan trọng trong hành trình vinh danh đầy tự hào này:
1. Cột mốc vinh danh chính thức (2020)
Sau nhiều năm nỗ lực bảo tồn và lập hồ sơ khoa học, sự công nhận cao quý nhất đã đến với dòng họ Đặng:
• Thời điểm công nhận: Năm 2020, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã chính thức xếp hạng cụm di tích này là Di tích Lịch sử cấp Quốc gia.
• Lễ đón nhận: Lễ đón bằng xếp hạng được tổ chức trọng thể vào ngày 27 tháng 6 năm 2020. Sự kiện này diễn ra gần một thế kỷ sau khi các danh nhân như Đặng Nguyên Cẩn qua đời, thể hiện sự đánh giá bền vững của lịch sử đối với đóng góp của họ.
2. Quá trình chuẩn bị và bảo tồn lâu dài
Hành trình đi đến danh hiệu này không phải là ngày một ngày hai, mà là kết quả của sự gìn giữ qua nhiều giai đoạn thăng trầm:
• Giai đoạn sơ khởi: Từ năm 1964, di tích đã được kiểm kê phổ thông và kiểm kê khoa học.
• Cấp Tỉnh: Năm 1997, UBND tỉnh Nghệ An đã ra quyết định phân cấp quản lý và lên kế hoạch lập hồ sơ trình Bộ Văn hóa.
• Lập hồ sơ Quốc gia: Năm 2000, Ban quản lý di tích và danh thắng Nghệ An đã lập hồ sơ khoa học chi tiết. Đến năm 2002, hồ sơ được hoàn thiện để trình lên Bộ Văn hóa Thông tin.
• Khôi phục và tôn tạo: Ngôi nhà lưu niệm gốc thực tế đã bị thực dân Pháp và tay sai đốt cháy trụi vào thời kỳ các con cháu họ Đặng thoát ly đi hoạt động cách mạng (khoảng sau 1925). Ngôi nhà hiện nay đã được con cháu và nhà nước nỗ lực phục dựng, trùng tu trên nền đất cũ, giữ nguyên hướng và kích thước, bảo lưu các giá trị kiến trúc thời Nguyễn.
3. Định danh chính xác: Sự tôn vinh cụ thể
Một điểm đặc biệt trong quyết định công nhận là tên gọi chính thức của di tích: “Cụm di tích nhà thờ Đặng Nguyên Cẩn, Đặng Thúc Hứa và nhà lưu niệm Đặng Thai Mai”.
• Tên gọi này không chỉ dừng lại ở danh từ chung “Họ Đặng” mà đích danh vinh danh ba nhân vật kiệt xuất nhất đại diện cho ba xu hướng yêu nước:
○ Đặng Nguyên Cẩn: Đại diện cho sỹ phu Duy Tân, chịu tù đày Côn Đảo.
○ Đặng Thúc Hứa: Đại diện cho phong trào Đông Du và việc xây dựng căn cứ hải ngoại tại Xiêm (Thái Lan).
○ Đặng Thai Mai: Đại diện cho trí thức cách mạng, người chiến sĩ trên mặt trận văn hóa.
• Việc định danh này giúp phân biệt rõ ràng với các di tích họ Đặng khác (như Lăng họ Đặng ở Bắc Ninh), khẳng định giá trị riêng biệt của chi họ Đặng tại Nghệ An.
4. Niềm tự hào dòng tộc: “Tre già măng mọc”
Đối với con cháu dòng họ Đặng, tấm bằng Di tích Quốc gia là sự thừa nhận cho những hy sinh xương máu của cả một gia tộc bị thực dân Pháp liệt vào hàng “cừu gia tử đệ” (con em của gia đình thù địch).
• Sự hy sinh to lớn: Dòng họ đã chịu đựng những mất mát tột cùng: Nhà bị đốt, người bị tù đày (Đặng Nguyên Cẩn, Đặng Thai Thụ), người hy sinh nơi đất khách (Đặng Thúc Hứa), người chết trong ngục tù (Đặng Thái Xương). Có thời điểm chỉ trong 3 năm, gia đình có đến 3 cái đại tang của những trụ cột (ông nội, bác cả, chú ba).
• Sự tiếp nối kiên cường: Niềm tự hào lớn nhất không chỉ là các danh hiệu, mà là sự tiếp nối không ngừng nghỉ của dòng máu yêu nước. Như lời người xưa trong họ thường nói: “Tre già măng lại mọc lên/ Đời cha chưa thắng, tiếp liền cháu con”. Từ thế hệ Đặng Thai Giai từ quan, đến Đặng Nguyên Cẩn, Đặng Thúc Hứa xuất dương, và sau này là Đặng Thai Mai, Đặng Xuyến Như, Đặng Bích Hà… tất cả đều tiếp bước con đường phụng sự tổ quốc.
Hình ảnh ẩn dụ: Hành trình công nhận di tích này giống như việc khôi phục lại một bức tranh quý đã từng bị lửa đạn làm sém cạnh. Dù ngôi nhà vật lý từng bị đốt cháy thành tro, nhưng “cốt nhà” và “hồn người” vẫn còn nguyên vẹn, được con cháu phục dựng lại và nay được Nhà nước đóng khung kính trân trọng bằng danh hiệu Di tích Quốc gia, để nhắc nhở muôn đời sau về một dòng họ “vàng mười” trong lửa đỏ cách mạng.
